Harezmi - Cebir

9. yüzyılda yaşayan ünlü Matematik, Astronomi ve Coğrafya âlimi olan Harezmî 780 yılında, Aral Gölü'nün güneyindeki bugünkü Hive'de doğdu.

Asıl adı, "Ebu Abdullah Muhammed bin Musa el Harezmî’dir. Adı, Latince ’ye Alkhorizmi; Fransızcaya Algoritma; İngilizceye de Augrim şeklinde geçti. 

Hive bölgesinde bir Türk şehri olan Harezmî’den ilim âleminin merkezi durumundaki Bağdat'a giderek birçok âlimden ders aldı ve kendini yetiştirdi. Harezmî, zamanın Abbasî Halifesi Memun'dan büyük bir yardım ve destek gördü. Bağdat'taki Saray Kütüphanesi'nin idaresi kendisine verildi. Ayrıca Bağdat'taki ünlü Beyt’ül Hikme'de vazife alan Harezmî; ilmî çalışmalar yapabileceği bütün imkânları elde etti. İhtiyaçları Abbasî Halifeliğince karşılanan Harezmî, Bağdat'ta ve seyahatleri süresince gittiği yerlerde, Matematik, Astronomi ve Coğrafya ilimlerinde çok değerli araştırmalar yaptı. Beraberinde verilen bir heyetle birlikte halifenin isteği ile yeryüzünün bir derecelik meridyen yayının uzunluğunu ölçmek için Sincar ovasına gönderildi. Bir ara Afganistan yolu ile Hindistan’a gitti. Burada Hint matematiğiyle uğraştı. Nil ırmağının cennetten çıkma değil de bir gölden doğduğunu söylemeye cesaret eden ilk kimseydi. 

Ahmed, Muhammed ve Hasan adlarında hepsi de Matematik ilmi üzerinde ciddi çalışmalarıyla tanınan 3 oğlu olan Harezmî 850 yılında Bağdat’ta vefat etti. 

Harezmî ilkel durumdaki cebiri geliştirmiş ve Avrupa’ya öğretmiştir. Bu sahada Avrupa’nın öğretmenidir. Bu gün bile, Harezmî, cebir ilminin en büyük âlimi olarak bütün Avrupa’da tanınmaktadır. 

Harezmî’nin cebire yaptığı hizmetlerden bazıları şunlardır:

Cebiri matematiğe kazandırıp sistemleştirdi.

Kare ve dikdörtgen metodu denilen geometrik çözüm şeklini cebire kazandırdı.

Bu gün bile cebirin en önemli konularından biri olan kareyi tamamlama ve bunları ilmî delilleri ile göstermeyi ilk defa o gerçekleştirdi.

Cebirsel çarpma ve bölmelerle uğraştı.

Birinci ve ikinci derece denklemleri sistematik çözümlere kavuşturdu. Sonra gelen matematikçiler buna çok az şey katabilmişlerdir.

Avrupa’ya yeni hesap usullerini ve kendi adını alan “algoritma” hesap metodunu öğretmiştir. Bu güne kadar algoritma diye anıla gelen yeni hesap sanatıyla adı ilim tarihine geçti.