Cabir Bin Eflah - Matematik

Feodalite öncülük yapan modern azimut kadranıyla tanınan, Batı'da Geber adıyla bilinen Endülüslü ünlü astronom ve matematikçidir. Asıl adı Ebu Muhammed Cabir bin Eflah el-İşbilî dir. Doğum yerinin Endülüs Emevi Devletinin İşbiliye (Sevilla) şehri olduğu bilinmekte, hayatı hakkında çok fazla bilgi olmadığından 12. yüzyılda yaşadığı ve ortalarında vefat ettiği tahmin edilmektedir. Ortaçağ'da İslam dünyasından daha çok, Batı'da “Astronominin babası” olarak bilinir.

Cabir bin Eflah’ı büyük bir üne kavuşturan, Batla Myus’un tanınmış eseri el-Mecisti deki yanlışları düzeltmek üzere kaleme aldığı Kitabü’l-Hey'e fi Islahu'l Mecisti adlı kitabıdır. Cabir, trigonometri alanında, bilhassa küresel trigonometri ile ilgili prensipler üzerinde durdu. Dünyada ilk defa dik açılı bir üçgen için beşinci temel prensibi ortaya koydu. Cabir bin Eflah'ın eserleri, Batı Bilim Dünyası'nda 15. yüzyıl başlarına kadar geniş ilgi gördü. Hollandalı Matematikçi olan Rudolph Sinelius, Cabir bin Eflah için yaman Matematikçi anlamında "colcularum asar" ifadesini kullanmıştır.

Müslüman astronomlar, madencilerin muhtelif dedektörlerle yeri taradıkları gibi astronomik aletlerle gökyüzünü taramışlardı. Cabir bin Eflah da bunlardandı. O sadece Batla Myus’un yanlışlarını belirlemekle kalmadı, muazzam bir azimut kadranı yaparak rasathanesine yerleştirerek çalıştırmıştır. Zamanına göre oldukça modern bir alet olan bu azimut kadranı, astronomi kitaplarında Câbir'in Teodalit'i diye geçmiştir. Çubuklu güneş saati de denilen bu azimut kadranının bir benzeri Avrupa'da ancak üç asır sonra, Regiomontonus adıyla tanınan Alman astronomi bilgini ve matematikçisi Johann Müler tarafından,1450 senesinde modeline uygun yeniden yapabilmişti. 

Câbir bin Eflah’ın hizmetlerinden biri de rasathane yapımında olmuştur. 1190 yılında Endülüs'ün İşbiliyye (Sevilla) şehrinde yapılan rasathanenin nasıl yapılması gerektiğini tespit etmiş, inşaatı da bizzat onun kontrolü altında devam ederek tamamlanmış ve hizmete açılmıştır.