İbn-i Nefis - Tıp, Ameliyat

Hadis, fıkıh, tıp, lügat, mantık, siyer gibi birçok ilimlerde söz sahibi olan İbni Nefis, 1210 senesinde Şam yakınlarındaki Kareşiye'de doğdu. İbni Nefis ilköğrenimini doğduğu yerde tamamladıktan sonra tahsil için gittiği Şam’da öğrenimine devam etti. Bir taraftan da Nureddin Zengi’nin burada inşa ettirdiği Bîmâristânü'n-Nûrî'de tıp tahsil etti ve yine aynı şehirdeki Dahvâriyye Tıp Medresesi'nin kurucusu Mühezzebüddin ed-Dahvâr'ın öğrencisi oldu. Burada tahsilini tamamlayıp hekimlikte tecrübe ve ün kazandıktan sonra Mısır'a giden İbni Nefis, Bîmâristânü'n-Nâsırî'de hocalık yaparak aralarında ünlü cerrah İbnü'l-İbrî'nin de bulunduğu çok sayıda öğrenci yetiştirdi. 17 Aralık 1288 tarihinde, 78 yaşında iken vefat etti.

İbni Nefis tıbbın yanı sıra geniş bir ilmî faaliyet yürütmüştür. Onun felsefe (mantık), nahiv, fıkıh, fıkıh usulü ve hadis usulü gibi sahalardaki çalışmaları bilinmektedir.

Döneminde "ikinci İbni Sina" olarak anılan İbni Nefîs'in tıp tarihindeki en önemli başarısı küçük kan dolaşımını keşfetmesidir. Galen ve onu bu konuda izleyen İbni Sina’nın ileri sürdüğü, yürekteki kanın sağ karıncıktan sol karıncığa bir menfez yardımıyla geçtiği şeklindeki var sayımı, iki karıncığı ayıran septumda kanın geçeceği bir menfezin gözlenmediği gerekçesiyle reddeden İbn-i Nefis, kanın sağ karıncıktan pulmonar arterle akciğere gittiğini ve akciğerden pulmonar ven ile kalbin sol tarafına geldiğini ortaya koymuş ve böylece küçük kan dolaşımını açık bir ifadeyle izah etmiştir.

Kitâbü'ş-Şâmil fi's-sınâati't-tıbbiyye adlı eserinde ameliyat tekniği üzerine verdiği ayrıntılı bilgiler ise İbn-i Nefîs'in aynı zamanda başarılı bir cerrah olduğunu kanıtlamaktadır. Ona göre her ameliyat üç aşamadan meydana gelir: Muayene ve teşhis, operasyon, ameliyat sonrası bakımdır.