15.07.1995 - Sahih Kaynak, Sünnetin Önemi

Bismillâhirrahmânirrahîm.

El-Hamdülillâhi Rabbi’l-âlemîn. Alâ külli hâlin ve fî külli hîn. Ve’s-salâtu ve’s-selâmu alâseyyidil evvelîne vel âhirîn. Senedinâ ve mededinâ ve üsvenite’l haseneti Muhammedini'l-Mustafâ ve alâ âlihî ve sahbihî ve men tebiahû bi-ihsânin ecmaîn.

İslâm alimleri  âyetlerden, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Efendimiz'in bu hadîs-i şerîflerinden gereken tavrı öğrenmişlerdir, anlamışlardır. Sahabe-i kirâmdan itibaren; Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Efendimiz'e yetişmiş, onu görmüş, onun çevresinde bulunmuş müslümanlardan itibaren alimler, Resûlullah'ın hayatını çok dikkatle takip etmişlerdir. Tespitlerini, müşahedelerini, gördüklerini, duyduklarını çok ilmî metotlarla tespit etmişler, yazıya geçirmişlerdir. Resûlullah'ın hayatını, sözlerini son derece mükemmel ve teferruatlı bir şekilde bize intikal ettirmişlerdir.

Onların bu hususta, işi sağlam yapma hususunda, ilim aleminde ortaya koydukları kendilerine mahsus usuller vardır.

Bir kere hadisin senedi vardır. Hadisin bir kendisi vardır, metni vardır, tekst vardır; bir de o metnin, o rivayetin, o hükmün kimin kanalından duyulup geldiğini bildiren sened denilir, isnad zinciri vardır. Hangi sahabe duymuş, kime söylemiş, o kime söylemiş, hadis mecmuasını yazan kimseye gelinceye kadar kimin kulağından, dilinden, aklından geçerek gelmişse bunların hepsi tespit edilmiştir.

Mesela Buhârî hakkında söyleyelim: Buhârî'nin bir sened zinciri var, "Ben bu hadisi şuradan duydum, o Hemmâm b. Münebbih'ten duydu, o falancadan duydu, o filancadan duydu." diye. Aradaki şahısların eserleri ortada yokken, bazı kimseler itiraz etmişlerdir, "Buhârî bunları belki doğru tespit etmedi." gibi. Fakat sonradan bulunan metinlerle, Hemmam b. Münebbih'in sahifesi gibi bulunan tamamlayıcı metinlerle, Buhârî'nin gerçekten dediği gibi, çok sıhhatli bir şekilde bu metinleri tespit ettiği ispatlanmıştır.

Onlar gerçekten şahısları tenkit ederek, cerh ve ta'dil kitapları yazarak, sıhhatli rivayetleri toplamışlardır. Mesela bir insan iyi bir insan olabilir ama âhir ömründe hafızası zayıflar, hadisleri karıştırır; onu dahi yazmışlardır. "Ömrünün sonuna doğru bunun hafızası biraz zayıflamıştır, bazı şeyleri birbirine karıştırabilir." gibi teferruatıyla yazmışlardır.

Dünyanın hiçbir yerinde, hiçbir şahsa, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerinin hayatının detayıyla, teferruatıyla tespit edilmek nasip olmamıştır. Dünya tarihinde şu güne gelinceye kadar hiçbir beşere nasip olmamış bir genişlikle, Resûlullah Efendimiz'in hayatı tespit edilmiştir: Gece ne yaptı, gündüz ne yaptı, evlendiği zaman ne yaptı, hanımıyla ne konuştu? Yemeği nasıl yedi, elini nasıl yıkadı? Hiçbir beşerin hayatı, bu kadar detaylı olarak tespit edilmemiştir. Bu, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'e nasip olmuş bir mazhariyettir. Bizim için de çok şâyân-ı şükran bir durumdur. Çünkü dinimizin malzemesi sapasağlam bir kaynaktan, çok güzel bir metotla bize kadar nakledilmiş oluyor.

Bu malzemeyi toplayan insanlar, ashâb-ı hadîs, İslâm alimleri arasında çok müstesna mevkiye sahiplerdir. Hatta onlar hakkında Şerefü Ashâbi'l-hadîs gibi özel kitaplar yazılmıştır. Hadis toplayan hadis alimlerinin şerefinin, sevabının ne kadar çok olduğunu anlatan eserler yazılmıştır, neşredilmiştir.

Bir alim "bir tek hadîs-i şerîfi duyacağım" diye, "bir tek hadîs-i şerîfi dinleyeceğim" diye bir ülkeye ziyarete gitmiştir. Tabi uçakla değil, o zamanın imkanlarıyla, yaya olarak, binbir meşakkatle ama o meşakkatin sevabını Allah'tan bekleyerek, toza toprağa bulanarak "Falanca şahıs Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Efendimiz'in bir hadîs-i şerîfini biliyormuş." diye Horasan'dan Kahire'ye gitmiştir, Irak'a gitmiştir. O kadar gayret göstermişlerdir.

Allah hepinizden razı olsun.

es-Selamü aleyküm ve rahmetullahi ve berekâtüh...