31.01.1997 - Kadir Gecesi Ne Zaman, Kadir Gecesinde Yapılacak İbadetler

Es-Selâmü aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtüh,

Aziz ve sevgili Akra dinleyicileri!

Kadir gecesi ne zaman?

Peygamber Efendimiz bazı işaretler vermiş, "Ramazan'ın son on gününde arayın." diye buyurmuş. Tabii bir başka tavsiyesi; "Son on günün tek gecelerinde arayın." Yani 21, 23, 25, 27, 29 diye bu tek gecelerde aramasını tavsiye ettiği de bildiriliyor. Fakat netice itibariyle saklı; bu son on günün içinde ama kesin olarak belli değil. Biz 27'sinde, 26 Ramazan'ı 27 Ramazan'a bağlayan gece Kadir gecesi diye takvimlerde öyle yazıyor; Türk takvimlerinde bu gece Kadir gecesidir. Belli değil. Bu gece Kadir gecesidir ama tahmini olarak, zan olarak, "belki öyledir" diye kuvvetli bir tahmin bu. Ashâb-ı kirâmdan pek çoğu, din alimleri, büyüklerimiz "Galiba 27'sidir, 26'sını 27'sine bağlayan gecedir." demişler ama yine de başka sözleri söyleyenler de var. Mesela sahabeden bazı kimseler yemin edermiş ki; "Vallahi 29'undadır!" 29'unu 30'a bağlayan gece, diye böyle rivâyet edenler var. Başka rivâyetler var. Ama saklanmış.

Bu saklanması neden?

Eğer bir insan kesin olarak Kadir gecesine isabet ettiğini, onu ihyâ ettiğini bilirse, "Ya, ben Kadir gecesini yaşamış bir adamım, elhamdülillah. Kadir gecesi bin aydan daha hayırlı, o sevapları aldım." diye biraz gevşeyebilir. Gevşemesin diye Allahu Teâlâ hazretlerinin bunu gizlemiş olduğunu alimlerimiz beyan ediyor. Saklanmasında da hikmet var. Müslümanlar Ramazan içinde çalışacaklar, son on gününde biraz daha gayretli olacaklar. Hatta öyle rivâyetler var ki "Kadir gecesi gezer." diyenler de var. Her sene aynı günde olmaz, gezer. Allahu Teâlâ hazretleri bazen öne alır, bazen sonraya bırakır. "Ramazan'ın içinde gezer." diyenler var. Hatta "17 Ramazan'da Bedir harbi olmuştu, o zaman Kadir gecesiydi." diye rivâyetler var. Hatta senenin içinde gezdiğine dair rivâyetler var.

O zaman, bizim ârif ve kâmil olan ecdadımız, Allah hepsinden razı olsun, nur içinde yatsınlar, şu Ramazan'da Allah onlara müstesna ikramlar ile ikram eylesin aziz ve sevgili Akra dinleyicileri.

"Her gördüğünü Hızır, her geceni Kadir bil." demişler. O daha ihtiyatlı oluyor. Demek ki her geceyi Kadir gecesi gibi bilir de hazırlanırsak, o geceyi güzel geçirmeye, sevap üzerine, ibadet üzerine, Allah'ın rızasına uygun geçirmeye gayret edersek, en güzel şeyi yapmış olacağız. Karşılaştığımız her insan da, eski elbise giymiş olabilir ama belki Hızır aleyhisselam'dır diye hürmet edersek... Tabii bütün insanlara hürmet etmek, zaten Hızır aleyhisselam olmasa bile gönül yıkmamak çok önemli. İnsanları sevmek lazım. Günahkârların doğru yola gelmesi için dua etmek lazım. "Doğru yolda yürüyenleri Allah doğru yolda sabit eylesin, ayaklarını kaydırmasın." diye dua etmek lazım. Hepsini sevmek, hepsine acımak, hepsinin iyiliğini istemek lazım.

Kadir gecesi böylece saklanmış. Hem ümidimiz var hem de tereddüdümüz var.

Tabii güvenip de gevşemememiz lazım. Diyelim ki "Kadir gecesi ayın 27'si, kesin olarak bu böyle. Tereddüt yok, işte bu sene 27'sinde." desek bile, bir insan Kadir gecesinde ibadet etse bile, bir de ibadetlerin kabul olup olmaması meselesi var. Allahu Teâlâ hazretleri Kur'ân-ı Kerîm'inde, Peygamber Efendimiz de hadîs-i şerîflerinde ibadetlerin kabul şartlarını bildiriyorlar. Mesela ihlâsla olmayan ibadetler kabul olmaz. Mesela haramla yapılan bir hac, umre kabul olmaz. Mesela başa kakarak, verileni üzerek verilen bir zekât, sadaka kabul olmaz. Bunları biliyoruz. Yani ibadetlerin bir de kabul olmama durumu var. Onun için insan ihtiyatı elden bırakmamalı, ibadetine mağrur olmamalı. Şairin birisi diyor;

Cürmünü mu'terif ol, taaate mağrur olma.

Kendi hatanı, kusurlarını bil; taate, ibadete güvenip de gururlanma, aldanma, burnun havalara çıkmasın. Çünkü belki kabul olunmaz. Bilmiyoruz ki. Allahu Teâlâ hazretleri kabul etmeyebilir. Kabul etmezse bizim anlayamadığımız bir sebep vardır.

Cenâb-ı Mevlâ'dan eksiklerine, kusurlarına, hatalarına, bin bir türlü hata içinde olmamıza rağmen, eksikli, kusurlu, gedikli, çürüklü, çarıklı ibadetlerimizi lütfuyla, keremiyle kabul etmesini, rahmetine vesile etmesini dileriz. İbadete mağrur olmamak lazım.

Bir şey daha söyleyeyim: Günahtan da ümitsizliğe düşmemek lazım. "Ben günah işlemiştim, Allah beni artık affetmez." diye ümitsizlik de haram, yasak. Ümitsizlik de yok. Yani insan günahkâr bile olsa "Allah affedebilir." diye kendisini toparlayıp, tevbe edip Cenâb-ı Hakk'ın yoluna girmeli ve ibadet ehli de olsa ibadetine mağrur olmayıp, tevazuyu elden bırakmayıp edebiyle yaşamalı.

İşte bu Kadir gecesini ihyâ etmeye çalışmalıyız. Ama Kadir gecesinden sonra da gevşemeye lüzum yok. Çünkü kesin olarak Peygamber Efendimiz'in hadîs-i şerîfleriyle bildiğimiz bir başka husus var ki bayram gecesi de ihya edilmesi gereken en sevaplı gecelerden birisidir. Artık ertesi gün bayram olacak diye bilinen gece, yani Ramazan bitmiş, teravih yok. "[Allahu Teâlâ hazretleri] o gecede yapılan ibadetleri de kabul ediyor ve çok büyük sevaplar veriyor." diye Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Efendimiz'den hadîs-i şerîfler var.

İnnâ enzelnâhu fî leyleti'l-kadri. "Biz Azîmü'ş-şân, âlemlerin Rabbi, sizin rabbiniz, hâlıkınız olan Ben Azîmü'ş-şân, onu Kadir gecesinde indirdik." buyuruyor Allahu Teâlâ hazretleri, bu sûrenin birinci âyet-i kerîmesinde.

Burada 'onu' ne demek? Enzelnâhu, hu "onu" demek. "Biz onu Kadir gecesinde indirdik." Burada alimler demişler ki;

Hu'dan maksat, "onu" denildiği zaman, innâ enzalnâhu, "onu indirdik"ten maksat, "Kur'ân-ı Kerîm'i indirdik" demek. Tabii bu Kur'ân-ı Kerîm'in âyetlerinin, biliyoruz ki Mekkî olanları var, Medenî olanları var; hazerde inenleri var, seferde inenleri var, yani muhtelif zamanda, muhtelif yerlerde inenleri var.

İnnâ enzelnâhu fî leyleti'l-kadr. "Biz Kur'an'ı Kadir gecesinde indirdik." ne demek o zaman?

"Buradaki 'onu'dan maksat Kur'an'dır, Kur'an'ı demek istiyor." diyen alimler diyorlar ki;

Allahu Teâlâ hazretleri Kur'ân-ı Kerîm'i kalem-i ezelin yazdığı levh-i mahfuzdan semâ-yı dünyaya ve yazıcı meleklere Kadir gecesinde indirmiştir. Ondan sonra öndeki, bir dahaki Kadir gecesine kadarki sene günlerinde olaylar üzerine âyetler grup grup, üçer beşer -necmen necmen deniliyor Arapça- Peygamber Efendimiz'e öyle indirilmiştir.

O halde anlaşılıyor ki bütünü toptan Kadir gecesinde indiriliyor, ondan sonra sene içinde parça parça müteferrik olarak olaylar üzerine Peygamber Efendimiz'e vahyediliyor, Cebrail aleyhisselam tarafından bildiriliyor. Bu rivâyet var.

Bir de, buradaki enzelnâhu'dan maksat Kur'ân-ı Kerîm değildir de, bu sûrenin kendisidir, onu kastediyor. Yani enzelnâ cibrîlu bi-hâzihi's-sûre "Bu sûreyi indirdi." demektir, böyle bir mâna da olabilir. Çünkü "onu" kelimesi geçiyor.

Bu 'hu' zamirini izah ettikten sonra gelelim şimdi "kadir" kelimesine...

"Biz onu Kadir gecesinde indirdik."

Kadir, onun mânası hakkında da rivâyetler var. Bir rivâyete göre, bu gece çok şerefli olduğundan, kadr ü kıymeti çok olduğundan leyletü'l-kadr denmiştir. Çünkü Allah, bak kullarına 83 yıldan daha fazla ibadet etmişçe bir sevap veriyor. Onun için kadr ü kıymeti çok yüksek olduğundan leyletü'l-kadr denmiştir. Demek ki "kadir-kıymet" mânasından geliyor bu isimlendirme demişler.

Bazıları da diyorlar ki; leyletü'l-kadr, buradaki "kadr", mukadderât mânasıyla ilgilidir. Allahu Teâlâ hazretleri bu gecede mukadderâtı takdir buyurup meleklere indirdiği için... Hatta Duhan sûresinde bir âyet-i kerîme var:

İnnâ enzelnâhu. Yine innâ enzelnâhu diye geçiyor. "Biz onu indirdik." Fî leyletin mübâreketin... Fîhâ yufraku küllü emrin hakîm. Emran min indinâ innâ künnâ mürsilîn.

Duhan sûresinin başında bu âyetler -alimlerin, sahabenin bazılarına- göre Berat gecesini anlatıyor, bazılarına göre ise Kadir gecesini anlatıyor. Hâsılı, bu isimlendirme "kadir"den de olabilir, "mukadderât" mânasından da gelmiş olabilir.

Leyletü'l-kadri hayrun min elfi şehrin.

Bin aydan daha hayırlı olduğu müjdesi var. Bizler de sahâbe-i kirâm gibi onunla bayram ediyoruz. Hepimize çünkü bu müjde...

Tenezzelü'l-melâiketü ve'r-rûhu fîhâ bi-izni rabbihim. "Melekler de ruh da bu gecede inerler yeryüzüne."

Şimdi burada tenezzelü'l-melâiketü "Melekler inerler", ve'r-rûhu "Ruh da iner." Bu er-Ruh -elif lamlı olarak, mârife olarak- kimdir, nasıl bir varlıktır?

Bu hususta deniliyor ki; ya'nî Cibrîle aleyhisselam. İbn Abbas radıyallahu anhümâ ve bazı alimlerden böyle rivâyet edilmiş. "Ruh, Cebrail aleyhisselam'dır."

O zaman Cebrail aleyhisselam ve öteki melekler yeryüzüne iner, mânasına gelir. Sahabeden bazı kimseler buyurmuşlar ki; "er-Ruh, bir başka meleğin adıdır. Cebrail aleyhisselam'dan başka olan bir meleğin adıdır. Arş-ı Âzâm'ın yanındadır. Arş-ı Âzâm'ın yanında bütün melekler bir saf teşkil ederler, bu Ruh tek başına bir saf teşkil eder. O melek çok muazzam, çok mükerrem, çok kıymetli bir melektir. O melek bu gecede iner, mânasına gelir."

Demek ki "Çok muazzam bir mahlûk olan, çok müşerref bir melek olan er-Ruh isimli melek iner." demek de olabilir, "Cebrail aleyhisselam iner." demek de olabilir.

Bi-izni rabbihim. Bütün bunlar, Allahu Teâlâ hazretleri bu Ramazan'ın hürmetine, lütfuyla, keremiyle, kullarına ikram olsun diye, Habîb-i Edîbi sevinsin, ashâb-ı kirâmı sevinsin, Ümmet-i Muhammed sevinsin diye O'nun emriyle oluyor. Melekleri O'nun izniyle yeryüzüne inerler.

Min külli emrin, bi-külli hayr demek. Her türlü işten dolayı, her türlü hayrı getirmek için... Melekler boşuna gelmiyorlar; yeryüzüne iniyorlar, mü'minleri tebrik ediyorlar, müjdeliyorlar, ilâhî ikramları onlara getiriyorlar. Her türlü hayrı getirmek için iniyorlar.

Selâmun hiye hattâ matlai'l-fecri. "Bu gece selamet, selim bir gecedir."

Her yönden selamette olunan bir gecedir; selametlik olan bir gecedir; esenlik, rahatlık olan bir gecedir.

Ne zamana kadar?

Hiye hattâ matlai'l-fecri. "Fecrin doğuşuna kadardır."

Allahu Teâlâ hazretleri hepinizi ailelerinizle beraber lütfuna erdirsin. Çoluk çocuğunuzla, büyüklerinizle, babalar, anneler, nineler, dedeler, halalar, teyzeler, amcalar, dayılar, akraba, evlatlar, torunlar, sevdiklerinizle beraber hepinizi şu güzel ayın, şu mânevî büyük ikramların dağıtıldığı muhteşem ayın her türlü bereketinden, hayırlarından istifade edenlerden eylesin. Oruçlarınızı kabul eylesin, hayırlarınızı kabul eylesin. Kur'ân-ı Kerîm'e bağlılığınızı artırsın. Kur'ân-ı Kerîm'i daha iyi tanımanızı, anlamanızı, ezberlemenizi, bellemenizi, ahkâmını öğrenmenizi nasip eylesin. Ömrünüzü Kur'ân-ı Kerîm yolunda, Resûlullah Efendimiz'in sünnetine uygun geçirmenizi nasip eylesin. Hüsn-ü hâtimeler nasip eylesin. Bayramlara erdirsin. Cennetiyle, cemâliyle müşerref eylesin.

Aziz ve sevgili Akra dinleyicileri,

Es-Selâmü aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtüh!