00.00.2000 - Yeni Hilali Görünce Yapılan Dua, Ayın Halleri, Sahurla Namazın Arası, Sahurun Önemi

el-Hamdülillâhi Rabbi’l-âlemîne hamden kesîran tayyiben mübareken fîh. Alâ külli hâlin ve fî külli hîn. Kemâ yenbeğî li-celâli vechihî ve li-azîmi sultânih. Ve’s-salâtü ve’s-selâmu alâ-seyyidi’l-evvelîne ve’l-âhirîne Muhammedini’l-Mustafâ ve alâ âl’ihi ve sahbihi ve men tebiâhu bi ihsanin ecma’îne’t-tayyibîne’t-tâhirîn.

Emmâ ba’dü;

Fekale Nebiyyün sallallahu aleyhi ve sellem.

عن طلحة بن عبيد الله رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلَالَ قَالَ: اللّٰهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْيُمْنِ وَالْإِيمَانِ، وَالسَّلَامَةِ وَالْإِسْلَامِ. رَبِّي وَرَبُّكَ اللهُ. هلال رشد وخير‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Allahümme ehillehû aleynâ bi’l-emni ve’l-îmân. Vesselâmeti ve’l-islâm. Rabbî ve Rabbükallâhu. Hilalü rüşdin ve hayrin.

Revaihu Tirmizî  kâle hadîsun hasen.

Talha b. Ubeydullah radıyallahu anh den rivayet edilmiş ki, Peygamber sallallahu aleyhi vessellem Efendimiz yeni bir hilali gördüğü zaman, şu duayı okurdu.

Bu Talha b. Ubeydullah, aşere-i mübeşşeredendir Talha, Zübeyir bu camilere böyle isimleri yazılanlardan, aşere-i mübeşşereden, cennetle hayatında müjdelenen, mübarek büyüklerimizden birisidir. Allah şefaatine erdirsin. Cennette buluştursun.

Peygamber efendimizin yeni bir hilali gördüğü zaman bu duayı okuduğunu söylüyor, rivayet ediyor. Biliyorsunuz hilal ayın incecik haline deniliyor, şöyle kıvrık haline deniliyor. Bu gökyüzünde takip edilirse ince hilal olur, sonra büyür yarım ay olur, sonra büyür dolunay olur, sonra küçülür yine yarım ay haline gelir, sonra küçülür yine küçülür hilal olur, sonra kaybolur. Kaybolduktan bir gün sonra, tekrar görünür. İşte o kaybolduktan sonra görünmesine yeni hilal derler. El hilalü cedîd veya nev hilal derler. Dolunaydan sonra, gittikçe küçüle küçüle ince hale gelmesine de köhne hilal. El hilalü kadim filan belki denir, arapça nasıl dendiğini bilmiyorum.

Bir ilk büyümeye başladığı zamanki hilal, bir de küçüle küçüle geldiği hilal. İkisinin farkı şudur:

Yeni hilal; akşamleyin güneş battıktan sonra, güneşin olduğu yerden görülür. Eski hilal de geceleyin görüle görüle, incele incele, sabah namazı vaktinde görülür, ondan sonra görünmez olur farkı budur yani. Gece görülen, sabah görülen hilal mühim değildir. Mühim olan güneş battıktan sonra, akşamleyin ufka baktığınız zaman, orada hilali görmek mühimdir. Çünkü o ilk görüldüğü zaman ertesi gün yeni bir ay başlıyor demektir. Hilal görüldü mü yeni bir ay başlıyor. Hilal göründü, Ramazan başladı. Yeniden yine hilal görüldü mü, 29 30 gün sonra Şevval başladı, yeniden bir daha görüldü mü yeni bir ay başladı. Böyle.  Hilalin ilk göründüğü yeni birinci ayın işareti olmuş oluyor. Yeni bir ayın başladığının işareti oluyor.

Bu yeni bir zaman başlangıcı olduğu için, Peygamber Efendimiz hilali gördüğü zaman, dua ederdi. Bu hilalle başlayan yeni ayı, bizim hakkımızda hayırlı eyle manasında dualar ederdi.

Burada rivayetlerden bir tanesi var, dermiş ki;

Allahümme ehillehû aleynâ bi’l-emni ve’l-îmân. Ya Rabbi! Bu hilali bize iman ile, emniyet ile geçireceğimiz bir ayın başlangıcı eyle. Yani bu ayın bizim için, emniyet içinde geçmesi, iman ile geçmesine bize yardım eyle. Bu ayımız böyle iman ile geçsin. Ehillehû aleynâ bi’l-emni ve’l-îmân.

Vesselâmeti ve’l-islâm. Selametle geçsin, selâmet ayı olsun. İslâm ayı olsun. Allah’a tam teslim olduğumuz, bir ay olsun.

Bir daha söyleyelim.

Allahümme ehillehû aleynâ bi’l-emni ve’l-îmân. Vesselâmeti ve’l-islâm.

Dört şey istiyor. O ayın emniyetle geçmesini, imanla geçmesini, selâmetle geçmesini, İslâm’la geçmesini istiyor. Onu gördüğü zaman.

Diyor ki;

Rabbî ve Rabbükallâhu. Hilale hitap ediyor. Rabbî. Benim rabbim de, ve rabbüka ve senin rabbinde Allah diyor. Hilalü rüşdin ve hayrin. Bu hayır ve olgunluk hilali olsun, yani rüşd olgunluk demek, reşit olmak, bir insan ergin hale gelmesi demek oluyor. Olgunluk ayı olsun ve hayır ayı olsun, hilali olsun, olgunluk ve hayır hilali olsun bu gördüğümüz hilal diye. En sonunu böyle bitirmiş. Senin rabbin de benim rabbim de aynı Allah diyor. Öyle hitap ediyor yani hilale, muhatap alıyor hitap ediyor. Bu duayı yazabilirsiniz. Yazamazsanız  banttan şey yaparsınız. Yeni böyle hilali; güneşin batığı zaman, akşamı, grubu seyrederken yeni bir hilali gördüğünüz zaman, yeni arabi ayın, bir kameri ayın başladığını anlamış oluyorsunuz, böyle dua edeceksiniz.

Allahümme ehillehû aleynâ bi’l-emni ve’l-îmân. Vesselâmeti ve’l-islâm. Rabbî ve Rabbükallâhu. Hilalü rüşdin ve hayrin.

Bu hadîsi, Tirmizî rivayet eylemiş ve hadîsun hasen, hasen hadîs buyurmuş. Kuvvetli, iyi hadîs demek.

An Enes radıyallahu anhu Kâle: Kâle Resûlullah sallallahu aleyhi vessellem.

عن أنس، رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ "‏تَسَحَّرُوا، فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً. ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Tesehharû, fe-inne fi’s-sehûri beraketen.

Muttefekun aleyh.

Enes radıyallahu anh den rivayet edilmiş.

Buyurmuş ki Enes, Peygamber sallallahu aleyhi vessellem Efendimiz şöyle buyurdu;

Tesehharû. Sahura kalkın, sahuru ihmal etmeyin, uykum bölünüyor demeyin, yatayım tam uyuyayım da ondan sonra işe öyle gideyim demeyin, sahura kalkın. Tesehharû.

Fe-inne. Çünkü, fi’s-sehûri, sahura kalkmakta sahur yemeğini yemekte, bereket vardır.

Fi’s-sehûri beraketen. Sahurda bereket vardır, sahuru küçümsemeyin, umursamazlık yapmayın. Azıcık bir şey yemek bile olsa, kalkıp birazcık su içip hurma yemek bile olsa sahuru yapın, sünnet yerine gelmiş olsun.

Mesele bu akşam hoşuma gitti, burada su ile iftar ettik. Geçen günkü hadîs aklıma geldi. Dört şeyi yaparsa insan, orucu tutmaya kuvvetli olur. İftarı suyla açmak, sahur yapmak, kaylule uykusu uyumak, öğleyin uzanmak, dükkanın arkasında bir yerde filan uyumak, bir de koku, güzel koku koklamak diyordu. Suyla açınca dedim ki elhamdûlillah, işte Peygamber Efendimizin sünnetini uygulamış olduk. Zevk veriyor yani, sünnete uymak insana tatlı oluyor.

وعن زيد بن ثابت رضي الله عنه قال‏:‏ تسحرنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم ثم قمنا إلى الصلاة قيل كم كان بينهما‏؟‏ قال‏:‏ خمسون آية ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)

An Zeyd b. Sâbit radıyallahu anh. Kâle: Tesehharnâ me’a resûlillâhi sallallahu aleyhi ve selleme. Sümme kumnâ ile’s-salâti. Kıyle kem kâne beynehümâ kâle hâmsûne âyeten.

Muttefekun aleyh.

Zeyd b. Sâbit radıyallahu anh ki, büyük âlim sahabeden idi, ciddi, bilgisi geniş, Kur’an’ı Kerîm’i çok iyi ezbere bilenlerden. Allah şefaatine erdirsin.

Diyor ki;

Tesehharnâ me’a resûlillâhi sallallahu aleyhi ve sellem. Peygamber sallallahu aleyhi vessellem Efendimiz’le bir keresinde sahuru beraber yaptık, sahur yaptık beraberce diyor.

Sümme kumnâ. Sonra kalktık.

İle’s-salâh. Namaz kılmaya kalktık, sahur yaptık. Sonra namaz kılmaya kalktık. Kıyle. Kendisine soruldu, denildi ki;

Kem kâne beynehümâ. Bu sizin sahuru bitirmenizle, namaz kılmanız arasında ne kadarlık bir zaman geçti, arası ne kadar oldu?

Ölçü ne?

Metre demedi, dakika demedi.

Ölçü ne dedi?

Hâmsûne âyeten. Elli âyet okuyacak kadar miktar dedi. Böyle âyetle. Mesela ölü defnedildiği zaman, kabrimin başında elli âyet okuyacak kadar durun diyor. Veyahut bir deve kesilip dağıtılacak kadar. Bunlar zamanı belirtmek için, kullandıkları usuller yani.

Elli âyet ne kadar eder?

Tabi âyetlerin uzunluğu, kısalıkları çok farklı öyle âyetler var iki harf, ha mim bir âyet. Öyle âyetler var bir sayfa.

Müdayene âyeti, tedayün âyeti. Amenerrasulü’den bir sayfa önceki, tam bir sayfa bir âyet. Yani bu elli âyet ne demek? Ortalama ölçekle 50 âyet demek. Kur’an-ı Kerîm’in sonundaki surelerden elli ayet okuyacak olursan Tebâreke suresi 30 âyettir. Tebâreke suresinden fazla. Yasin’i hesap alacak olsan Yasin 83 âyettir. 50 den fazla. 50 âyetlik bir sure sonlarda kısa kısa olduğu için âyetler kısa bir şey 50 âyet tutabilir. Ortalardan ve başlardan olursa biraz uzun olabilir, aşağı yukarı bir sayfada on âyet olsa, beş sayfa filan ediyor yani,

وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ كان لرسول الله صلى الله عليه وسلم مؤذنان‏:‏ بلال وابن أم مكتوم‏.‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إن بلالا يؤذن بليل فكلوا واشربوا حتى يؤذن ابن أم مكتوم‏"‏ قال ولم يكن بينهما إلا أن ينزل هذا ويرقى هذا، ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)

An İbn Ömere radıyallahu anhuma Kâle: Kâne li-resûlillâhi sallallahu aleyhi ve selleme müezzinâni Bilâlün vebnü Ümmü Mektûm. Fe-kâle resûlullahi sallallahu aleyhi ve selleme inne Bilâlen yüezzinü bi-leylin fe-külû ve’şrebû hattâ yüezzine ibnü Ümmü Mektûm. Kâle ve lem yekün beynehümâ illâ en yenzile hâzâ ve yerkâ hâzâ.

İbn Ömer radıyallahu anh dan rivayet edildiğine göre, Peygamber sallallahu aleyhi vessellem Efendimiz’in tanınmış iki tane müezzini vardı. Birisi Bilâl-i Habeşî, ötekisi Abdullah b. Ümmü Mektûm. İki gözü görmezdi âmâ, ama sesi müezzinlik yapmaya elverişli demek ki, müezzinlik yapardı. Birisi sahur ezanı okurdu, sahura kalksınlar diye. Birisi de sabah ezanını okurdu, öyle bölüşmüşler vazifeyi. Şimdi diyor ki; Resûllullah sallallahu aleyhi vessellem dedi ki cemaate;

İnne Bilâlen yüezzinü bi-leylin. Bilâl geceleyin ezan okur veya okuyor.

Fe-külû ve’şrebû. Yiyin için, o zaman onun ezanını duyunca şey yapmayın. Sabah oldu sanmayın, sahura kalkın, teeccüd namazını kılın, yemeğinizi yiyin için.

Ne zamana kadar?

Hattâ yüezzine ibnü Ümmü Mektûm. Abdullah b. Ümmü Mektûm radıyallahu anh ezanı okuyuncaya kadar. O okuyunca, sabah ezanını okuyor demektir. O zaman keseceksiniz diye böyle şey yaptı.

Ve lem yekün beynehümâ. Aralarındaki müddet.

İllâ en yenzile hâzâ ve yerkâ hâzâ. İki ezan arasındaki mesafe, birisi inip ötekisi çıkıncaya kadardı diyor ama, nereden iniyor nereden çıkıyor, burada elli âyet dediği biraz daha belirgin oluyor.

Bir hadîs daha okuyayım, bu sayfadan.

وعن عمرو بن العاص رضي الله عنه أن رسول الله قال‏:‏ ‏"‏فصل ما بين صيامنا وصيام أهل الكتاب أكلة السحر‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

An Amr b. Âs radıyallahu anhu enne Rasûlallahi sallallahu aleyhi ve selleme kâle: Faslu mâ beyne sıyâmünâ ve sıyâmü ehli’l-kitâbi ekletü’s-sehar.

Revâihul Müslim.

Amr b. Âs Mısır’ı fetheden komutan radıyallahu anh. Oğlu da Abdullah b. Amr b. Âs, meşhur fakih sahabedendi. Resûlullah sallallahu aleyhi vessellemden şu hadîsi rivayet etmiş.

Bizim orucumuzla, ehli kitabın orucu arasındaki fark, ikisini birbirinden ayıran özellik;

Ekletü’s-sehar. Seher vaktinde, bizim sahur yemeği yememizdir. Demek ki çok önemli, bayağı bir alamet oluyor, ona dikkat etmemiz lazım geliyor.

Evet. Allah Teâlâ hazretleri her işimizi, Peygamber Efendimizin sünnetine uygun yapmaya bizleri muvaffak eylesin.

Sübhâneke lâ ilme lenâ illâ mâ allemtenâ inneke ente’l-alîmü’l-hakîm. Sübhâne rabbinâ rabbi’l-izzeti ammâ yasifûn ve selâmün alel mürselin ve’l-hamdü lillâhi rabbi’l-âlemîn.

el-Fâtiha.