30.05.1999 - Arapçanın Önemi

Bismillâhirrahmânirrahîm

Rabbi yessir ve-lâ tüassir rabbi temmim bi'l hayr.

Kur'ân-ı Kerîm'in en başında Bismillâhirrahmânirrahîm vardır. Bismillâhirrahmânirrahîm, Kur'an cümlesidir. Çünkü;

"İnnehû min Süleymâne ve innehû bismillâhirrahmânirrahîm." diye vahyin âyeti içinde de yer alıyor. Fâtiha'nın da başında yer alıyor.

Bismillahirrahmanirrahim'in başındaki bi; Arapça'da "ile" demek.

İngilizce'de by, by means of mânasına geliyor, with mânasına geliyor. Kelimenin başına eklenir. Arapça'da kelimenin başına, evveline bir şeyler gelebiliyor.

Bismillah; "Allah'ın ismiyle" demek.

Bi ismillah, denmiyor. İsmin i'si bi ile birleşip bi ismillah denmiyor. İ düşüyor, bismillah deniliyor. Bu da bir kuraldır: İsim kelimesinin başındaki i arada kalırsa düşer. Böyle arada kalınca düşen harflere Arapça'da, vasledildiği, geçildiği için hemze-i vasl derler.

İsmin başındaki hemze, hemze-i vasl olduğundan bi ismillah denmiyor, bismillah deniyor. Arapça'da "Allah'ın ismi" derken dikkat edilirse; biz önce "Allah'ın" diyoruz, ondan sonra "ismi" diyoruz. Arapça'daki sıralama, Türkçe'deki sıralamanın aksine oluyor. İsmullah demek "Allah'ın ismi" demek. "İsim" önce geliyor, "Allah'ın" sonra geliyor. Bize göre "İsmi Allah'ın" gibi oluyor. Biz onlara göre tersiz, bize göre onlar ters. Farklıyız yani, bunu bilelim.

İsmillah, "Allah'ın ismi" demek. Bismillah, "Allah'ın ismi ile" demek.

Ben de Arapça dersine Allah'ın ismi ile başlıyorum:

Bismillah. "Allah'ın ismiyle başlıyorum."

Çünkü bir işin Allah'ın ismiyle başlaması demek; "Allah'ın rızasını düşünerek yapıyorum, Allah için yapıyorum, Allah aşkına yapıyorum…" demek. Yoksa günah olan bir şeye besmele çekilmez. İyi olan bir şeye, iyi olduğuna karar verilen bir şeye bismillah deniliyor.

Er-Rahmâni'r-rahîm de sıfattır, Allah'ın sıfatlarıdır.

Bismillâhirrahmânirrahîm, "Rahmân, Rahîm Allah'ın ismi ile" demek.

Rahmân ve Rahîm; merhamet etmek, acımak kökünden birer mübalağa siygasıdır, sıfattır. "Çok merhametli, rahmeti çok geniş olan, çok merhametli olan Allah'ın ismi ile başlıyorum." demek.

Öğrendiniz ki birtakım isimlerin başına öntakılar geliyor. Onların bir anlamı oluyor. Bi, onlardan birisi.

Bi: Bismillah. "Allah'ın ismiyle" demek. "İle" mânasına geliyor.

Arapça'da başa gelen bu kelimelere harf-i cerr derler. İki r ile, harf-i cerr. Bu başına geldiği kelimenin sonunu esre okutturur. Onun için bismi deniliyor. İsim kelimesinin sonunun "i" okunması başına bi gelmesinden:

Bismillah.

Harf-i cerrler başına geldikleri kelimenin sonunu esre okuturlar. Bu da bir Arapça kâide. Harf-i cerrler kelimenin başına gelirler, bir anlam ifade ederler. Bu da bir Arapça kural.

Bismillah.

İsmullah da bir tamlama. Arapça'da tamlamalar Türkçe'deki sıralamanın tersine olur. Biz "Allah'ın ismi" diyoruz. Onlar "İsmi Allah'ın" gibi söylüyor. "İle", "ismi", "Allah'ın" gibi söyleniyor. Bismillah: "İle ismi Allah'ın" gibi söyleniyor. Ne yapalım, kural öyle. Arapça'da önce tamlanan geliyor, sonra tamlayan geliyor. Bizde önce tamlanan gelir, sonra tamlayıcısı gelir.

İngilizce'de tamlama nedir, tamlamanın İngilizce adı nedir?

Preposition, "öntakı" demek.

Bi, preposition'dır.

İki isim bir araya geliyor, birisi ötekisinin mânasını tamamlıyor.

Completion olabilir. Completion: Tamlama.

İsmullah bir tamlamadır, completion'dır. Rahmân ve Rahîm de Allah'ın sıfatlarıdır. Bismillâhirrahmânirrahîm. Demonstrate adjective, nasıl olduğunu tavsif ediyor.

Nasıl Allah?

Rahmân ve Rahîm olan Allah!

"Rahmân ve Rahîm Allah'ın ismiyle başlıyorum." demek.

İsimler Arapça'da ya başına elif-lâm alırlar; er-Rahmân er-Rahîm gibi. O zaman belirli isim olur, definitive olur.

Mesela İngilizce'de The boy, dediğimiz zaman bilinen bir çocuk, demek. A boy dediğimiz zaman herhangi bir çocuk, demek; indefinitive.

er-Rahmân er-Rahîm; başına elif-lâm geldiği için definitive sıfatlardır. Çünkü Allah'ı tavsif ediyor. Definitive bir kelimeyi tavsif edince sıfatlar da definitive geliyor. Eğer indefinitif, yani belirsiz bir varlığı tavsif etseydi:

Mesela; A big house diyecek olsaydı, beytün kebîrün denilirdi. O zaman elif-lâm gelmezdi. O zaman sonuna tenvin gelirdi. Sonuna tenvin gelmesi belirsizlik alametidir. Başına elif-lâm gelmesi belirlilik alametidir. Başındaki 'el'ler İngilizce'deki the yerine geçer:

el-Beytü, el-Hakku gibi "el" başına geldi mi İngilizce'deki the demek.

Dersimiz bu kadar. Allah hepinizden razı olsun.

El-Fâtiha.